Postaw obok siebie dwa pręgowane koty. Jeden wygląda, jakby zszedł z mroźnej góry — chłodny, biało-srebrny, z zimnym połyskiem. Drugi jest ciepły jak zachód słońca: brzoskwiniowy, złocisty, miodowy. A teraz zaskoczenie: obie te skrajności powstają wokół dokładnie tego samego barwnika. Cała różnica to jeden gen, który go wymazuje — albo drugi, który go poszerza.

Ten artykuł jest rozwinięciem przewodnika po genetyce umaszczenia. Tam pokazałam, skąd biorą się kocie kolory w ogóle; tu schodzimy głębiej — w srebro, złoto i świeżo rozszyfrowany kolor sunshine. Zebrałam to, co wynika z badań recenzowanych naukowo, czyli prac sprawdzonych przed publikacją przez niezależnych ekspertów — z kilkoma smaczkami, które zmienią sposób, w jaki patrzysz na futro własnego kota.

Jeden barwnik, dwa kierunki

Za całe kocie ciepło — rudość, żółć, kremy, złoto — odpowiada jeden barwnik: feomelanina. Jej chłodne przeciwieństwo to eumelanina (czerń i brąz). U kota pręgowanego każdy włos jest „w paski wzdłuż": ma ciemną końcówkę z eumelaniny i jaśniejszy, ciepły pas feomelaniny bliżej nasady. To ten ciepły pas jest bohaterem całej historii.

1

barwnik, wokół którego rozgrywa się cała opowieść o srebrze i złocie

Srebro i złoto nie są „różnymi kolorami” w chemicznym sensie. To dwa przeciwne ustawienia jednego suwaka: ile ciepłej feomelaniny zostaje we włosie.

Gdy feomelaninę usuniemy — kot robi się chłodny i srebrny. Gdy ją poszerzymy — robi się ciepły i złoty. Reszta to już tylko nazwiska genów, które przesuwają ten suwak w jedną albo drugą stronę.

Srebro: gen, który wymazuje ciepło

Za srebro odpowiada dominujący gen zwany Inhibitorem (oznaczany jako I). Samo słowo „inhibitor" oznacza po prostu czynnik hamujący jakiś proces — i dokładnie to tu widać: gen niemal całkowicie blokuje feomelaninę w łodydze włosa, przez co jego spód staje się biało-srebrny zamiast ciepłego. Reszta włosa — ciemne końcówki z eumelaniny — zostaje.

Z tego jednego mechanizmu bierze się cała rodzina „srebrnych” umaszczeń:

  • srebrny pręgowany — srebrne tło, na nim wyraźne ciemne pręgi,
  • dym (z angielskiego smoke) — kot jednolity, bez pręg, u którego kolor siedzi tylko na końcówkach włosa, a spód jest biały; w ruchu takie futro sprawia wrażenie, jakby dymiło,
  • szynszyla i cieniowany srebrny — barwnik ledwie muska same czubki włosa, reszta jest lodowo biała.

Naukowa uczciwość: mamy test na srebro, ale wciąż nie mamy genu

To jeden z najciekawszych paradoksów kociej genetyki. Locus srebra zmapowano już w 2009 roku — Menotti-Raymond i współpracownicy zawęzili go do odcinka około 3,3 miliona par zasad na kocim chromosomie D2, w którym siedzi jakieś 17 genów. Sprawczego nie udało się wskazać wtedy i nie udało się do dziś. Ciekawostka: u innych ssaków za srebrzenie odpowiada gen SILV/PMEL — u kota locus wypadł w zupełnie innym miejscu genomu, więc analogia z innych gatunków tu nie działa.

Komercyjny test DNA na srebro już istnieje (laboratorium genetyki kotów Uniwersytetu Missouri), ale samo laboratorium pisze wprost, że nie wiadomo jeszcze, jak wykrywany wariant działa ani który gen zaburza. Czyli: potrafimy przewidzieć dziedziczenie, potrafimy je przetestować — a mechanizmu wciąż nie rozumiemy. Nie każda cecha, którą znamy z wystawy, jest już rozszyfrowana w laboratorium.

Policz dietę dla swojego kota — Kalkulator BARFOtwórz kalkulator

Złoto: kiedy ciepły pas się poszerza

Złoto to dokładna odwrotność srebra. Tu feomelaniny nie usuwamy — przeciwnie, ciepły pas u nasady włosa się poszerza, spychając ciemny pigment ku końcówkom. Efekt to głęboki, brzoskwiniowo-miodowy spód, na którym wzór wydaje się „unosić” na cieple.

W klasycznej genetyce kota odpowiadał za to enigmatyczny czynnik nazywany szerokim pasmem (z angielskiego wide band). Przez lata był raczej opisem tego, co widać na wystawie, niż konkretnym, znalezionym genem — hodowcy mówili o „szerokim paśmie”, ale nikt nie umiał wskazać go w DNA. To była jedna z najbardziej uporczywych zagadek kociego umaszczenia.

„Sunshine” — złoto, które w końcu dostało swój gen

I tu wchodzi bohater tej opowieści. U kotów syberyjskich od początku lat 2000 zaczęło pojawiać się szczególnie ciepłe, słoneczne złoto, które hodowcy nazwali sunshine. Długo była to „tylko” cecha wystawowa. Przełom przyszedł w 2021 roku: zespół z Lyonu — VetAgro Sup, laboratorium Antagene i Institut NeuroMyoGène, z dr Marie Abitbol jako autorką seniorką — opisał w Animal Genetics odpowiedzialny gen: CORIN. Kolejne dwie prace tego samego zespołu z 2022 roku rozszerzyły obraz o następne warianty.

Mechanizm jest elegancki. CORIN to gen z rodziny szerokiego pasma: tłumi szlak ASIP (białko sygnałowe agouti — ten sam przełącznik, który steruje przechodzeniem komórki między produkcją ciemnego a ciepłego pigmentu), przez co pas feomelaniny się poszerza, a ciemne końcówki włosa się kurczą. Rezultat to ciepły, brzoskwiniowy ton, różowy nosek bez czarnej obwódki i jasny, kremowy pyszczek.

2021

rok, w którym „koci golden” po dekadach domysłów dostał wreszcie nazwę genu

Wariant syberyjski to CORIN:c.2383C>T, oznaczany jako wbSIB — zamiana argininy na cysteinę w białku. To pierwszy z serii wariantów tego samego genu opisanych u różnych ras.

Kilka rzeczy, które warto zapamiętać o sunshine:

  • Dziedziczy się recesywnie — kocię musi dostać wariant od obojga rodziców, żeby efekt było widać. Dwa „ukryte” nosicielstwa mogą przez pokolenia nie dawać złota, aż się spotkają.
  • Widać go tylko u kotów pręgowanych (w genetyce: agouti). U kota jednolitego mechanizm nie ma czego poszerzać.
  • To nie jest srebro. CORIN to zupełnie inny gen niż Inhibitor — działa na ten sam barwnik, ale w przeciwną stronę.

Zespół Abitbol opisał też mocniejszą odmianę, „extreme sunshine”, oraz bliźniaczy kolor u kotów brytyjskich — „copper” / „flaxen gold” (wariant wbBSH, CORIN:c.2425C>T, dziedziczony autosomalnie recesywnie). Co ciekawe, po zsekwencjonowaniu genu okazało się, że syberyjski wariant sunshine krąży też u części brytyjczyków, a także u kotów kurylskich bobtail i toybobów — czyli sama natura nie zna granic ras, które my rysujemy na papierze.

Bimetal: złoto i srebro na jednym kocie

Skoro srebro (Inhibitor) i sunshine (CORIN) to dwa niezależne geny działające na ten sam barwnik w przeciwne strony — co się stanie, gdy kot ma oba naraz?

Powstaje bimetal (czasem: sunshine silver). Normalnie srebro zdusiłoby ciepły pigment i „zjadłoby” złoto. Ale silne poszerzenie pasa przez CORIN sprawia, że część ciepłej feomelaniny się broni — i na jednym futrze współistnieją strefy chłodnego srebra oraz ciepłego złota. To rzadki, spektakularny efekt i najlepszy możliwy dowód, że mówimy o dwóch osobnych „suwakach”, a nie o jednym kolorze.

Rufizm: dlaczego jeden brązowy kot jest cieplejszy od drugiego

Na koniec pojęcie, które spina to wszystko w całość. Rufizm (od łacińskiego rufus — rudy) to ogólne wzmocnienie ciepłych, feomelaninowych tonów w tle sierści. To dzięki niemu jeden brązowy pręgowaniec wygląda szaroburo, a drugi — ciepło, rdzawo, „w brązach z rudym”.

Przez dekady rufizm był workiem z napisem „poligeniczny”: podejrzewano wiele drobnych genów, których nikt nie umiał wskazać, a hodowcy po prostu selekcjonowali koty „na ciepło”. I tu jest puenta: sunshine (CORIN) to pierwszy z tych „ciepłych” genów, który udało się nazwać i opisać. Reszta wciąż czeka na odkrycie.

Złoto i srebro to selekcja w przeciwne strony

W hodowli złota selekcjonuje się koty, u których feomelaniny jest jak najwięcej (rufizm, szerokie pasmo). W hodowli srebra — odwrotnie: dąży się do jej całkowitego braku, żeby zostało tylko chłodne, czyste tło. To ta sama oś, tylko dwie hodowlane strategie ciągnące ją w przeciwne strony.

Co to znaczy w praktyce

Dla opiekuna to przede wszystkim piękna lekcja obserwacji: dmuchnij delikatnie w futro kota i popatrz na spód włosa. Biało-srebrny? Prawdopodobnie działa Inhibitor. Ciepły, brzoskwiniowy? To feomelanina, którą coś poszerzyło.

Dla hodowcy to konkret genetyczny. Sunshine i copper dziedziczą się recesywnie, więc kot może być cichym nosicielem bez śladu złota w wyglądzie — a testy DNA na warianty CORIN są już w ofercie laboratoriów. To pozwala planować krycia świadomie, zamiast liczyć na „a nuż wyjdzie”.

I jedno zastrzeżenie, które powtarzam przy każdym kolorze: umaszczenie nie mówi nic o charakterze. Srebrny, złoty czy sunshine to informacja o genach barwnika, a nie o temperamencie kota.

Podsumowanie

Srebro i złoto wyglądają jak dwa przeciwległe bieguny, a są dwoma ustawieniami jednego suwaka — ilości ciepłej feomelaniny we włosie. Srebro (Inhibitor) ją wymazuje, choć sam gen, mimo zmapowanego locus i gotowego testu DNA, wciąż pozostaje nieznany. Złoto poszerza jej pas, a jego najświeższa odsłona, sunshine, dostała wreszcie nazwisko: CORIN. A gdy oba geny spotkają się u jednego kota, natura pokazuje sztuczkę zwaną bimetalem. Za każdym z tych futer stoi ta sama, cierpliwie rozszyfrowywana chemia barwnika.

Źródła

  1. Beauvois, H., Dufaure de Citres, C., Gache, V. & Abitbol, M. (2021). Siberian cats help in solving part of the mystery surrounding golden cats, Animal Genetics, 52(4), 482–491doi:10.1111/age.13076
  2. Abitbol, M., Dargar, T. & Gache, V. (2022). Golden cats: The story goes on, Animal Genetics, 53(4), 543–545doi:10.1111/age.13215
  3. Abitbol, M., Dargar, T. & Gache, V. (2022). Golden cats: A never-ending story!, Animal Genetics, 53(5), 715–718doi:10.1111/age.13228
  4. Menotti-Raymond, M., David, V.A., Eizirik, E., Roelke, M.E., Ghaffari, H. & O'Brien, S.J. (2009). Mapping of the domestic cat SILVER coat color locus identifies a unique genomic location for silver in mammals, Journal of Heredity, 100(suppl. 1), S8–S13doi:10.1093/jhered/esp018
  5. Kaelin, C.B. & Barsh, G.S. (2013). Genetics of pigmentation in dogs and cats, Annual Review of Animal Biosciences, 1(1), 125–156doi:10.1146/annurev-animal-031412-103659
  6. Eizirik, E. & Trindade, F.J. (2021). Genetics and evolution of mammalian coat pigmentation, Annual Review of Animal Biosciences, 9(1), 125–148doi:10.1146/annurev-animal-022114-110847

Częste pytania

Czym różni się kot srebrny od złotego?

Chodzi o jeden barwnik: feomelaninę, czyli ciepły, żółto-rudy pigment na spodzie włosa. U kota srebrnego gen Inhibitor niemal całkowicie ją usuwa, więc spód włosa jest biało-srebrny (stąd srebrny pręgowany, dym, szynszyla). U kota złotego jest odwrotnie — ciepły, feomelaninowy pas u nasady włosa zostaje i się poszerza, dając brzoskwiniowo-złoty spód. To dosłownie ta sama oś, tylko przesunięta w dwie strony.

Co to jest kolor „sunshine” u kota?

Sunshine to ciepłe, złociste umaszczenie opisane najpierw u kotów syberyjskich, za które odpowiada gen CORIN (wariant wbSIB). CORIN poszerza pas ciepłej feomelaniny i ogranicza ciemne końcówki włosa, dając brzoskwiniowy, słoneczny ton, różowy nosek bez czarnej obwódki i jasny pyszczek. Dziedziczy się recesywnie, więc kocię musi dostać wariant od obojga rodziców, i widać go tylko u kotów pręgowanych.

Czy sunshine to to samo co srebro?

Nie. To dwa różne, niezależne geny. Srebro to gen Inhibitor, który usuwa ciepły pigment; sunshine to gen CORIN, który go poszerza. Można je nawet spotkać u jednego kota naraz — powstaje wtedy tak zwany bimetal, czyli futro łączące srebrne i złote strefy.

Czy istnieje test DNA na srebro i na złoto?

Na oba tak, ale na różnym etapie wiedzy. Warianty CORIN odpowiedzialne za sunshine i copper są opisane w recenzowanych pracach i testowane komercyjnie. Test na srebro również jest dostępny (laboratorium genetyki kotów Uniwersytetu Missouri), ale samo laboratorium zaznacza, że nie wiadomo jeszcze, jak wykrywany wariant działa ani który gen zaburza.

Czy umaszczenie mówi coś o charakterze kota?

Nie. Kolor i wzór sierści to czysta chemia barwników i genetyka — nie mają udowodnionego związku z temperamentem. Srebrny, złoty czy sunshine to informacja o genach pigmentu, a nie o osobowości Twojego kota.